Cyngor Bro Llanbrynmair Community Council

Ein Pentref Ni
Llanbrynmair 1965
 

Hanes

Mae cymuned Llanbrynmair wedi ei henwi ar ôl safle a chysegriad  eglwys y plwyf  sef Eglwys y Santes Fair sydd wedi ei lleoli  ar fryn crwn.Mae’r “Llan”, sef  yr eglwys a’r pentref bychan o’i hamgylch, wedi colli ei ddylanwad yn y gymuned gydag agoriad y ffordd dollborth newydd yn 1821 a dyfodiad y rheilffordd yn 1861.Gyda’r ddau ddatblygiad yma, creuwyd pentrefan y Wynnstay, ddwy filltir i’r gogledd, a thrwy hynny, yn dod yn ganolbwynt i ran fwyaf o weithgareddau cymunedol y fro.Daeth yr enw o westy y Wynnstay ac fe’n atgoffir ni bod y rhan fwyaf o’r gymuned yn berchen i ystâd enfawr y Wynnstay tan yn ddiweddar gyda cenedlaethau o deuluoedd Syr Watcyn Williams Wynne yn landlordiaid.
Mae cymeriad neilltuol pentrefi Talerddig,Dolfach,Tafolwern,Pandy,Bont Dolgadfan a Phennant wedi goresgyn y newidiadau mawrion a maent yn dal i gadw  eu hunaniaeth.
Y creuriau cynharaf o’r hen amser yw Eglwys y Plwyf yn y Llan a’r  Domen Fawr ym mhentref Tafolwern lle trigai Owain Cyfeiliog y bardd dywysog  a breswyliai yn y  “Castell euraid drud.”

 

 

Mae amaethyddiaeth wedi bod, ac yn dal i fod, y brif alwedigaeth yn y gymuned.Yn yr amseroedd a fu, yr oedd  dwy alwedigaeth arall wedi chwarae rhan bwysig iawn yn y gymuned,sef cynhyrchu gwlanen a chloddio am fwyn plwm. Mae’r enw Pandy, sydd i’w gael  mewn llawer man yn y gymuned, yn gysylltiedig a’r felin bannu a’r ffatri wlanen.
Mae olion o’r gwaith mwyn plwm i’w  gweld yn glir ar fferm Tÿ Isaf a phentrefan Dylife.Ar un amser,  ‘roedd pyllau cloddio mwyn plwm Dylife yn cyflogi cannoedd, ond yn awr dim ond tua 20 o bobl sydd yn byw yn y pentref.
Yr oedd nifer o ffactorau yn gyfrifol am y cynnydd sylweddol yn yr ymfudo o’r ardal i’r Byd Newydd.Cofrestrir bod cymaint a 99 wedi gadael Llanbrynmair am yr Amerig ar un diwrnod yn unig.Yn 1857 arweiniwyd grwp gan y Parchedig Samuel Roberts Y Diosg i fywyd newydd  yn Tennessee ond methiant fu’r fenter gan iddi  ddod dan ddylanwad  Rhyfel Cartref America..
Fel y dangosir gan y rhestr o wasanaethau a diwydiant ysgafn, mae Llanbrynmair yn gymuned llawn menter ac yn cadw ei thraddodiadau a’r iaith Gymraeg.

 

About Us |Cysylltwch â ni | www.computersurgeon.eu